“A Fantasy for two lutes”
— 17e eeuwse luitduetten uit Engeland en Italië —
Ensemble Testudo
Margriet Verzijl — luit
Elly van Munster — luit
“A Fantasy for two lutes”
De luit was ongelooflijk populair in de 16e en vroeg 17e eeuw. Bij elke enigszins welgestelde familie hing minimaal één luit aan de muur. Het instrument is handzaam, fraai van geluid en uitermate geschikt om allerlei soorten muziek op te spelen: dansmuziek, fantasieën, maar ook bewerkingen van vocale muziek. Er werden in die tijd nog geen openbare concerten gegeven zoals nu, maar er werd vooral in de huiskamer gemusiceerd, en natuurlijk aan het hof, door hofmuzikanten.
Hoewel de luit in geheel Europa populair was, springen twee landen in het oog omdat zij wel heel bijzondere luitisten/luitcomponisten hebben voortgebracht: Engeland en Italië.
In dit programma beperken we ons tot luitmuziek uit deze twee landen.
En wat is er mooier dan het geluid van één luit? Dat is ongetwijfeld de sprankelende combinatie van twee luiten! Er zijn dan ook zeer veel luitduetten gecomponeerd en bewaard gebleven.
Uit dit zeer omvangrijke repertoire laten wij een programma horen van veelal zeer bekende melodieën uit die tijd, zoals “La Rossignol”, “La Spagna”, “The Nuts be Brown”, “My Lord Willoughby’s Welcome Home” en nog vele andere.
De luit in West-Europa heeft een ontwikkeling doorgemaakt van de 14e eeuw tot zo ongeveer de tijd van Bach, toen het clavecimbel de rol van de luit ging overnemen. Aanvankelijk had de luit 5 koren (d.w.z. dubbele snaren), en door de eeuwen heen werd dit aantal steeds verder uitgebreid met bassnaren. Wij spelen in dit programma op 7- en 8-korige luiten, geschikt voor de muziek in dit programma.
De beroemdste Engelse luitcomponist van rond 1600 is ongetwijfeld John Dowland, bekend om zijn schitterende luitmuziek, maar ook zijn “lute songs” voor zang en luit en zijn “Lacrimae or Seven Tears”, zeven pavanes voor 5 viola da gamba’s en luit. Hij werkte als hofmuzikant aan verschillende hoven in Europa, en uiteindelijk aan het Engelse hof van Queen Elizabeth.
Een tijdgenoot van hem is Thomas Robinson, vooral bekend vanwege de luitmethode die hij schreef, “The Schoole of Musicke”. Hij geeft niet alleen een uitvoerige beschrijving hoe de luit gestemd en bespeeld moet worden, maar het boek staat ook vol met boeiende composities, zowel voor één als voor twee luiten. Wij spelen er een aantal.
In het Italië van de eerste helft van de 16e eeuw was Francesco da Milano de beroemdste hofluitist. Speciale vermelding verdienen zijn luitfantasieën, waartegen Matelart enkele decennia later een tweede luitpartij componeerde. Spannend en tegendraads. Wij laten er twee horen.
“La Spagna” is een 15e eeuwse dansmelodie, waarop door vele componisten geïmproviseerd is, zo ook door Francesco.
Een bijzonderheid om nog te vermelden is, dat de duetten niet altijd gecomponeerd waren voor twee gelijkgestemde luiten. Na de pauze laten we een aantal stukken horen voor g- en a-luit: de g-luit of tenorluit is onze “standaardluit”, de a-luit is een toon hoger gestemd en heeft daardoor een heel ander timbre. Deze combinatie zorgt voor een bijzonder effect.
Duettenprogramma
Francis Pilkington (c.1565 – 1638) – Echo
Anonym – La Rosignoll
Thomas Robinson (fl.1603/9) – The Queen’s Goodnight & A Plaine Song
John Johnson (-1594) – The Flatt Pavion &
The Galyerd to The Flatt Pavion
Francesco da Milano (1497 – 1543) – Spagna & Fantasia 6 (luitsolo)
Idem & Joannes Matelart (voor 15381607) – Fantasia 6
Bernardo Monzini (?) – Contrapunto primo di B.M.
Vincenzo Galilei (1520 –1591) – Duo tutti di fantasia
Bernardo Monzini – Contrapunto secondo di B.M.
Anonym – Drewries Accords
John Johnson (c.1540 – 1595) – The Nuts be Brown (The Leaves be Green)
John Marchant (fl.c.1595) – A Fancy
Anonym Amor e gratioso (uitgave P.Phàlese 1568)
Ubert Naich (c.1513 – na 1546) – Canti di voi le ladi
Francesco da Milano – Fantasia 3 (luitsolo)
Idem & Joannes Matelart – Fantasia 3
Thomas Robinson -A Toy & A Fantasy for two lutes
John Dowland – My Lord Willoughby’s Welcome Home
Terugkeren naar concertprogramma’s overzicht.